NEVZETA LJUBIJANKIĆ

Mr. sc. Nevzeta Ljubijankić, viši asistent na Katedri za opću i anorgansku hemiju Odsjeka za hemiju Prirodno-matematičkog fakulteta u Sarajevu, radi na izradi doktorske disertacije naslova "Kompleksi Ru(III) sa šifovim bazama izvedenim iz salicilaldehida: sinteza, struturni aspekti i interakcije sa DNA".

Mentor rada je Dr. sc. Emira Kahrović, redovni profesor.

Metalni kompleksi sa Šifovim bazama već nekoliko decenija se intenzivno istražuju, a u posljednje vrijeme intenzivno se sintetiziraju novi kompleksi i ispituju njihova biloška svojstva. Šifove baze koje se odvode od salicilaldehida i supstituiranih salicilaldehida i amina i supstituianih amina predstavaljaju dobre koordinirajuće ligande pokazujući široku mogućnost koordinacije. Pošto se mogu vezati kao polidentatni i monodentani ligandi, odnosno kao neutralne molekule i anjonske vrste, predstavljaju sterički veoma pogodne ligande u specifičnoj i ciljanoj sintezi metalnih kompleksa. S obzirom da neke Šifove baze imaju izvjesne antimikrobne i antiviralne osobine, njihova koordinacija na metalne intenzivno se istražuje.

S druge strane, istraživanja metalnih kompleksa rutenija sa O,N-donorskim ligandima koji mogu stabilizirati Ru (III) oksidaciono stanje prema brzoj hidrolizi kod fizioloških uslova, čije su strukturne i sterohemijske karakteristike takve da ih preporučuju za daljnja ispitivanja, kandiduju salicilidenimine za ispitivanja takve vrste.

U literaturi su opisani kompleksi Ru (III) sa Šifovim bazama, ali nisu poznati hloro-salicilideniminski kompleksu Ru (III).

U okviru ovog rada istražiće se sinteza kompleksa rutenija koji sadrže salicilidenimine u formi polidentatnih i monodentatnih liganada, kao u formi neutralnih molekula ili anjonskih vrsta.

Sinteza zahtijeva anhidrovane uslove s obzirom na brzu hidrolizu polazne supstance RuCl₃ i osjetljivost azometinske grupe na prisustvo vlage ili vode. Reakcija će se provoditi na jedan od opisanih načina: koordiniranjem aldehida na metalni centar preko fenolne grupe iz salicilaldehida i naknadnom kondenzacijom aldehidne grupe i odgovarajućeg amina. Takva koordinacija podrazumjeva da Šifova baza nastupa kao anjonska vrsta i preferira nastajanje anjonskih ili neutralnih kompleksa Ru (III).

Druga mogućnost podrazumjeva sintezu Šifove baze i njenu koordinaciju na metalni centar. U ovom slučaju moguće su i katjonske kompleksne vrste Ru(III).

Variranjem aminske komponente u formulaciji jednostavnih alkalnih amina i aromatskih amina te supstituiranih hidrokso-amina, kao i variranjem susptituenta na saliciladehidu, u najjednostavnijem slučaju X=halogen, OH, moguće je istražiti steričke efekete različitih supstituenata u strukturnom aspektu, ali i u smislu reaktivnosti pripremljenih kompleksa prema hidrolizi i sposobmosti da se vežu u izvjesnoj interakciji sa nekim proteinima plazme i naročito DNA.

U postupku sinteze ispitaće se uslovi provođenja reakcije, molski odnos reaktanata i njegov uticaj na reakciju, odabraće se podesni rastvarači prema osnovnim sintetskim principima i ostali relevantni uslovi reakcije. Reakcija će se po potrebi provoditi i u prisustvu onih spojeva koji potpomažu supstituciju L kao što je AgBF₄ ili NaSbF₆.

U okviru ovog rada očekujemo da pripremimo komplekse koje ćemo dobro okarakterisati strukturno, također u vodenom rastvoru kod različitih uslova kiselosti i u prisustvu različitih kompetentnih jona. Ispitaće se otpornost prema hidrolizi u funkciji uvedenog liganda i broja uvedenih liganada, preliminarno će se ispitati vrijednosti standardnih elektrodnih potencijala i inetrakcija sa DNA.

Određivanje pripremljenih kompleksnih vrsta biće napravljeno elementarnom analizom, FT-IR spektroskopijom i rendgenskom strukturnom analizom izabranih kompleksa na monokristalu, posebnim tehnikama pripremljenim za takve svrhe.

Ispitivanje osobina pripremljenih kompleksa u vodenom rastvoru pratiće se spektroskopskim metodama u ultravioletnom i vidljivom području kao i interakcije sa biomolekulama. Neke interakcije pratićemo derivativnom spektroskopijom, ukoliko klasične metode ne daju očekivane rezultate.

Očekujemo da pripremljeni kompleksi imaju takve steričke i druge osobine koje će ih preporučiti za dalja istraživanja naročito u smislu njihovih bioloških osobina.